ساختن جک را نمی توان متوقف کرد/آقای او

من خیلی آدم با اطلاعاتی نیستم اما جسته گریخته هایی که خوانده و شنیده ام همگی نشان دهنده این است که "جوک" ساختن توی ایران، که یک مملکت "کثیر المله" است، به اندازه خود تمدن قدمت دارد. توی این چند هزار سال هر قومی برای قوم پهلودستی‌اش جوک ساخته و قوم پهلو‌دستی هم با ساختن جوک دیگری جبران کرده! ( می‌گویند مشرق زمین گاهواره تمدن است ... خیال می‌کنید جوک ساختن را اروپایی ها یاد ما داده اند؟ ... نه خیر... ما یاد آنها داده ایم!)

طنز چیست؟ برگرفته از کتاب انواع ادبی دکتر شمیسا)

طنز (Satire) از اقسام هجو است اما فرق آن با هجو این است که آن تندی و تیزی و صراحت هجو در طنز نیست. وانگهی در طنز معمولا مقاصد اصلاح طلبانه و اجتماعی مطرح است طنز کاستن از مقام و کیفیت کسی یا چیزی است به نحوی که باعث خنده و سرگرمی شود و گاهی در آن تحقیری باشد.

در جایی اشاره کرده بودید طنز نویس از هر نکته ای می تواند ایده بگیرد. موضوع کم نیست باید خوب نگاه کرد. درست است؟

طنز زیر دست و پا ریخته است. فقط باید جمع کرد. طنز نویس باید نگاه دقیقی داشته باشد. طنز حاصل تناقض ها و تضادهاست و دنیای ما پر از تناقض است، مخصوصا دوره های اخیر، از سخنرانی سران کشورها بگیریم تا راه رفتن در خیابان. حرفها با اعمال جور در نمی آید. همه اینها طنز است. مثل آدمی است که کراوات زده و با دمپایی و زیر شلواری کنار خیابان ایستاده است. اصلا شما مجلات و روزنامه ها را ورق بزنید. نیازی به مجله فکاهی نخواهید داشت. پر از طنز است. غش می کنیم از خنده.

مرحوم عمران صلاحی در کتاب خنده سازان و خنده پردازان تنی چند از چهره های نامدار عالم طنز در ایران را به صورت مفصل معرفی کرده است. وی می گوید: از عبید زاکانی شروع کرده بودم تا متاخرین. زندگی نامه  و آثار این بزرگان عرصه طنز بود. من هفده تن را در این کتاب معرفی کرده بودم از عبید تا دهخدا.

من کارهای جاحظ را فراموش نمی کنم. یا ابونواس اهوازی و ابوالعلای معری. جاحظ طنز پرداز بزرگی است که در سرزمین های عربی در حکم عبید زاکانی ماست. عربها اصولا از طنز، در گفتار و شعر و ادبشان کمال استفاده را کرده اند. اگر به شخصیت های طنز جهان اسلام نگاه کنیم، در خواهیم یافت که اغلب این چهره ها عربی هستند: مثل ملا نصرالدین، اعراب به ملانصرالدین، جوها یا جوهی می گویند. شخصیتی که به جهان اسلام تعلق دارد. چهره ای است که می توان گفت به مراتب از دن کیشوت جذاب تر است. من افتخار می کنم که مشرق زمین چنین شخصیتی را در خود دارد.